📖 अध्याय 2: स्वर्णकाकः

(क) माता काम् आदिशत्?
उत्तरम्: दुहितरम्

(ख) स्वर्णकाकः कान् अखादत्?
उत्तरम्: तण्डुलान्

(ग) प्रासादः कीदृशः वर्तते?
उत्तरम्: स्वर्णमयः

(घ) गृहमागत्य तया का समुद्घाटिता?
उत्तरम्: मञ्जूषा

(ङ) लोभाविष्टा बालिका कीदृशीं मञ्जूषां नयति?
उत्तरम्: बृहत्तमाम्

(क) निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता कीदृशी आसीत्?
उत्तरम्: निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता विनम्रा मनोहरा च आसीत्।

(ख) बालिकया पूर्वं कीदृशः काकः न दृष्टः आसीत्?
उत्तरम्: बालिकया पूर्वं स्वर्णपक्षः रजतचञ्चुः स्वर्णकाकः न दृष्टः आसीत्।

(ग) निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां कानि अपश्यत्?
उत्तरम्: निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां महार्घाणि हीरकाणि अपश्यत्।

(घ) बालिका किं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता?
उत्तरम्: बालिका वृक्षस्य उपरि स्वर्णमयं प्रासादं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता।

(ङ) गर्विता बालिका कीदृशं सोपानम् अयाचत कीदृशं च प्राप्नोत्?
उत्तरम्: गर्विता बालिका स्वर्णमयं सोपानम् अयाचत, परं ताम्रमयं सोपानम् एव प्राप्नोत्।

(i) पश्चात् × पूर्वम्
(ii) हसितुम् × रोदितुम्
(iii) अधः × उपरि
(iv) श्वेतः × कृष्णः
(v) सूर्यास्तः × सूर्योदयः
(vi) सुप्तः × प्रबुद्धः

(i) नि + अवसत् = न्यवसत्
(ii) सूर्य + उदयः = सूर्योदयः
(iii) वृक्षस्य + उपरि = वृक्षस्योपरि
(iv) हि + अकारयत् = ह्यकारयत्
(v) च + एकाकिनी = चैकाकिनी
(vi) इति + उक्त्वा = इत्युक्त्वा
(vii) प्रति + अवदत् = प्रत्यवदत्
(viii) प्र + उक्तम् = प्रोक्तम्
(ix) अत्र + एव = अत्रैव
(x) तत्र + उपस्थिता = तत्रोपस्थिता
(xi) यथा + इच्छम् = यथेच्छम्

(क) ग्रामे निर्धनां स्त्री अवसत्।
प्रश्नः: कुत्र निर्धनां स्त्री अवसत्?

(ख) स्वर्णकाकं निवारयन्ती बालिका प्रार्थयत्।
प्रश्नः: कं निवारयन्ती बालिका प्रार्थयत्?

(ग) सूर्योदयात् पूर्वमेव बालिका तत्रोपस्थिता।
प्रश्नः: कदा बालिका तत्रोपस्थिता?

(घ) बालिका निर्धनमातुः दुहिता आसीत्।
प्रश्नः: बालिका कस्याः दुहिता आसीत्?

(ङ) लुब्धा वृद्धा स्वर्णकाकस्य रहस्यमभिज्ञातवती।
प्रश्नः: का स्वर्णकाकस्य रहस्यमभिज्ञातवती?

(क) वि + लोक् + ल्यप् = विलोक्य
(ख) नि + क्षिप् + ल्यप् = निक्षिप्य
(ग) आ + गम् + ल्यप् = आगम्य
(घ) दृश् + क्त्वा = दृष्ट्वा
(ङ) शी + क्त्वा = शयित्वा
(च) लघु + तमप् = लघुतमम्

(क) रोदितुम् = रुद् + इतुम्
(ख) दृष्ट्वा = दृश् + क्त्वा
(ग) विलोक्य = वि + लोक् + ल्यप्
(घ) निश्चिष्य = निः + चि + ल्यप्
(ङ) आगत्य = आ + गम् + ल्यप्
(च) शयित्वा = शी + क्त्वा
(छ) लघुतमम् = लघु + तमप्

कथनानि	कः/का	कं/काम्
(क) पूर्वं प्रातराशः क्रियताम्।	स्वर्णकाकः	बालिकाम्
(ख) सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष।	माता	दुहितरम्
(ग) तण्डुलान् मा भक्षय।	बालिका	स्वर्णकाकम्
(घ) अहं तुभ्यं तण्डुलमूल्यं दास्यामि।	स्वर्णकाकः	बालिकाम्
(ङ) भो नीचकाक! अहमागता, मह्यं तण्डुलमूल्यं प्रयच्छ।	लुब्धा बालिका	स्वर्णकाकम्

(क) जनः ग्रामाद् बहिः आगच्छति। (ग्राम)
(ख) नद्यः पर्वतात् निस्सरन्ति। (पर्वत)
(ग) वृक्षात् पत्राणि पतन्ति। (वृक्ष)
(घ) बालकः सिंहात् विभेति? (सिंह)
(ङ) ईश्वरः क्लेशात् त्रायते। (क्लेश)
(च) प्रभुः भक्तं पापात् निवारयति। (पाप)